Црниот дроб е најголемиот внатрешен орган, со тежина од околу 1,2-1,5 kg кај возрасен човек. Се наоѓа во горниот десен дел од абдоменот и во најголем дел е заштитен од ребрата. Црниот дроб игра централна улога во метаболизмот, односно размената на супстанции во организмот. Поради бројот на важни, витални функции што ги извршува, фигуративно се нарекува „хемиска фабрика“ на нашиот организам.
Клетките на црниот дроб – хепатоцитите имаат мноштво метаболички функции кои се овозможени од нивното богато снабдување со крв, а ги извршуваат благодарение на блискиот контакт со крвта, што е овозможено од високо пропустливите ендотелни клетки на капиларите во црниот дроб. Сите хепатоцити учествуваат во метаболизмот, односно во преработката на протеини, масти, јаглехидрати, жолчни пигменти – билирубин, жолчни киселини, витамини, минерали и некои хормони.
Болестите на црниот дроб можат да ги зафатат сите негови делови – клетките на црниот дроб, жолчните канали, крвните и лимфните садови. Црниот дроб е оштетен од разни токсини, лекови, инфекции, нарушувања во снабдувањето со крв и други нарушувања. Ова резултира со пореметување на функцијата на црниот дроб што ја нарушува метаболичката рамнотежа на телото, чии последици денес можат да се третираат со различен степен на успех.
Вирусно воспаление на црниот дроб или вирусен хепатитис може да биде предизвикано од околу 15 различни вируси. Од нив, постојат шест вируси на хепатитис (А, Б, Ц, Д, Е, Г) кај кои црниот дроб е главниот засегнат орган, и цела низа вируси (на пр. цитомегаловирус, Епштајн Баров, херпес симплекс и варичела зостер) кои, покрај црниот дроб, истовремено влијаат и на други органи во еднаква или поголема мера.
Токсично оштетување на црниот дроб
Поради својата фреквенција, денес токсичното оштетување е една од најважните причини за заболување на црниот дроб. Најважните причини се:
Со оглед на разновидноста и широката употреба на лекови, кои најчесто се преработуваат и разградуваат во црниот дроб, јасно е дека оштетувањето на црниот дроб може да се случи поради употреба на лекови. Постојат два начина, т.е механизми, со кои лековите водат до оштетување на црниот дроб. Еден механизам е таканаречената идиосинкразија – генетски детерминирана абнормална реакција на некој лек, која нема никаква врска со начинот на администрација или дозата на лекот, и затоа лековите што го оштетуваат црниот дроб на овој начин се нарекуваат непредвидливи или идиосинкратични хепатотоксини.
Вториот механизам е зависен од дозата на лекот и е последица на штетното дејство врз црниот дроб на некој од токсичните метаболити формирани во процесот на трансформација на лекови. На овој начин, многу лекови можат да предизвикаат оштетување на црниот дроб ако се администрира доволно висока доза на лекот и затоа се сметаат за предвидливи или директни хепатотоксини.
Алкохолот, за жал, е сè уште една од најчестите причини за заболување на црниот дроб. Количината и времетраењето на консумирањето алкохол играат важна улога во развојот на оштетување на црниот дроб. Ризикот од развој на алкохолно заболување на црниот дроб значително се зголемува при консумирање на 60 грама алкохол дневно за мажи или 20 грама дневно за жени.
Неалкохолната масна болест на црниот дроб денес се смета за едно од најчестите заболувања на црниот дроб во развиените земји. Претставува промени во црниот дроб кои личат на алкохолна болест на црниот дроб, а двете главни форми на болеста се масен црн дроб и хепатитис. Иако оштетувањето на црниот дроб наликува на промени предизвикани од консумирање алкохол, самото име сугерира дека оваа болест се јавува во отсуство на прекумерна консумација на алкохол. Денес, неалкохолната масна болест на црниот дроб се смета за дел од таканаречениот метаболички синдром, кој се состои од прекумерна дебелина, дијабетес, покачени масти во крвта, покачен крвен притисок и намалена чувствителност на ткивата на инсулин, што е основа на голем број метаболички промени во телото.
Цирозата на црниот дроб е последната фаза на бројни заболувања на црниот дроб, која се карактеризира со целосно нарушување на неговата структура и функција. Се јавува кога оштетувањето на ткивото на црниот дроб, т.е. некрозата, доведува до обиди за негова регенерација и формирање на лузни (фиброза), што ја претвора нормалната структура на црниот дроб во нодули. Постојат бројни предизвикувачки фактори за цироза, од кои најважните веќе се споменати: алкохол, вирусен хепатитис Б и Ц, метаболички нарушувања (хемохроматоза, Вилсонова болест, безалкохолна масна болест на црниот дроб), автоимуни заболувања на црниот дроб и долготраен застој на жолчката (примарна или секундарна билијарна цироза).
Терапијата на заболувањата на црниот дроб зависи од точната дијагноза и стадиумот до кој е напредната болеста. За третман на некои болести, достапни се специфични терапии, како и мерки за спречување на болеста, како што е вакцинација против хепатитис А и Б.
Специфичната терапија има насочено дејство врз одредена болест. Ова се високо диференцирани терапии и затоа се применуваат под строг надзор на лекар специјалист. Покрај овие лекови, поддржувачка терапија се користи и во третманот на пациенти со оштетување на црниот дроб. Оваа терапија може да се примени и за оние болести за кои не постои специфичен, т.е. насочен лек.
Поддржувачката терапија вклучува употреба на хигиенски и диететски мерки, вклучувајќи правилна исхрана и надоместување на одредени витамини во телото, избегнување на алкохол и други штетни супстанции, одмор и хепатопротективни лекови, како што е Силимарин.
Во третманот на хронични воспалителни заболувања, алкохолно заболување на црниот дроб и цироза, како и токсични оштетувања предизвикани од лекови и хемикалии, хепатопротективните лекови се користат и како поддржувачка терапија, меѓу кои силимаринот зазема водечка позиција.
Хроничното оштетување на црниот дроб е чест проблем во секојдневната пракса, кој бара сериозен пристап и точна дијагноза. Правилното препознавање и лекување на причината за болеста е клучно за спречување на развојот на цироза, со сите нејзини последици. Најчести хронични заболувања на црниот дроб се неалкохолна масна болест на црниот дроб, алкохолно заболување на црниот дроб и хепатитис Ц. Карактеристиките на овие болести и нивниот третман имаат свои специфичности, а Силимаринот се користи со години како комплементарен терапевтски агенс кај овие пациенти.