Црниот дроб има исклучително важна метаболичка функција, неопходен е за одржување на виталните функции, а нарушувањата на неговата функција директно влијаат на нашето здравје.
Алкохолна болест на црниот дроб
Црниот дроб има исклучително важна метаболичка функција, неопходен е за одржување на виталните функции, а нарушувањата на неговата функција директно влијаат на нашето здравје.
Едноставно кажано, човекот не може да живее без црниот дроб.
Меѓу неговите најважни функции се метаболизирање на храната и детоксикација на потенцијално штетните супстанции за нашето здравје.
Анатомски, тој е специфичен по својата двојна циркулација – хепатална и портална. Ова го прави поизложен на опасности, не само токсини, туку и и на причинители на бројни малигни заболувања, особено на дигестивниот тракт.
Сите супстанции внесени во нашето тело минуваат низ црниот дроб, кој ги филтрира, ги препознава потенцијално опасните и потоа, преку многу сложени хемиски процеси, ги претвора во соединенија што можат да се излачат преку урина и столица.
Црниот дроб е одговорен за синтезата на протеини, важен е во регулирањето на нивото на гликоза во крвта (црниот дроб и мускулите се места за складирање на гликоген, а во отсуство на гликоген, ги разградува аминокиселините од кои се добиваат резерви на гликоза), произведува холестерол, но исто така во него се транспортира холестерол од крвта и се излачува преку жолчката. Понатаму, има исклучително важна функција во механизмот на коагулација.
Фактори на ризик, т.е. опасности за црниот дроб на кои може да влијае едно лице, се консумирањето алкохол, масна, пржена храна, пушење, лекови, итн… Некои од најштетните лекови за црниот дроб се парацетамолот и салицилатите, како и многу други групи лекови кои широко се користат, како што се антибиотиците.
Како алкохолот му штети на црниот дроб?
Метаболизмот на алкохолот во низата на хемиски соединенија што се формираат, исто така, произведува ацеталдехид, кој е исклучително токсичен за црниот дроб. Честото и прекумерно консумирање предизвикува оштетување на клетките на црниот дроб, хепатоцитите, а последиците за организмот се катастрофални – производството на ензими на црниот дроб е нарушено, што доведува до нарушувања во апсорпцијата на мастите и витамините растворливи во масти, како и витамините од групата Б (Б1 и фолна киселина). Сето ова постепено води до акумулација на масти во хепатоцитите (масен црн дроб), нивно изумирање (алкохолен хепатитис), појава на фиброзно ткиво, што доведува до нарушувања во архитектурата на црниот дроб, нарушувања во микроциркулацијата, а подоцна и во макроциркулацијата (портална хипертензија). Сето ова ни е познато како цироза на црниот дроб.
Проблемот со алкохолизмот е во постојана експанзија. Иако ние, луѓето од северните краишта (Подравци, Загорци, Пригорци, Меѓимурци) сме познати како одлични лозари и винари, производители на пиво и ракија, не значи дека само во северните региони на Хрватска се среќаваме со проблемот на алкохолизмот, проблемот е национален, дури и глобален. Што се однесува до Република Хрватска, бројот на регистрирани алкохоличари е над 240 илјади. Според неодамнешните проценки, 20% од населението пие премногу, а 50% од луѓето имаат проблеми со алкохолот во своето семејство. Мали и умерени количини на алкохол нема да предизвикаат значително оштетување на паренхимот на црниот дроб, но големи количини во подолг временски период доведуваат до значително оштетување.
Во сето ова има една добра работа – познато е дека црниот дроб има способност за регенерација, но за жал таа е ограничена, така што се јавува и неповратно оштетување на црниот дроб.
За да можеме да лекуваме, прво мора да утврдиме точна дијагноза.
Процедури што ни се достапни:
Анамнеза – земање податоци, односно разговор со пациентот, кој доколку има добра насока на водење, можеме да добиеме значајни информации за симптомите и знаците што пациентот ги забележал.
Хетероанамнеза – податоците добиени од други луѓе се исклучително важни за дијагноза на алкохолно заболување на црниот дроб бидејќи огромното мнозинство пациенти не сакаат да признаат дека консумирале или го минимизираат неговото значење.
Клинички преглед – само со гледање на пациентот, можеме да забележиме жолтица и други промени на кожата, влакната, гинекомастија, поткожни крварења (модринки), spider nevuse, caput medusae,…
Палпацијата може да открие зголемување на црниот дроб и слезината, асцит…
Лабораториска анализа – секогаш започнуваме со основни наоди во форма на комплетна крвна слика, вкупен број на тромбоцити, таканаречени класични биохемиски тестови (конјугиран, неконјугиран и вкупен билирубин и нивниот сооднос, ензими на црниот дроб ALT, AST, GGT, алкална фосфатаза), параметри на коагулација на крвта PV, APTV, фибриноген, а исто така и количината на албумин во крвта. Секако, постојат и бројни други специфични лабораториски анализи.
Тестови за снимање – ултразвук, компјутеризирана томографија, магнетна резонанца, PET CT, сцинтиграфија,…
Цитолошка и патохистолошка анализа – цитопункција и биопсија на црниот дроб.
Третман на алкохолно заболување на црниот дроб?
Прво и основно, апстиненција од алкохол.
Во самиот третман на заболувања на црниот дроб, покрај стандардните фармаколошки препарати (синтетички) кои се претежно многу специфични и можат да ги воведуваат само гастроентеролози и хепатолози или имаат многу несакани ефекти како кортикостероидите, го имаме и екстрактот од плодот на млечен трн (Silybum marinaum), познат и како силимарин.
Древните Египќани и Грци веќе забележале благотворно дејство во третманот на многу болести, првенствено дигестивни, па затоа првите записи се постари од 2000 години.
Групата на флавоноидни соединенија на силимаринот (силибин, изосилибин, силидијанин и силикристин) има терапевтски ефект.
Самото дејство се покажува на неколку начини:
Силимаринот се излачува преку жолчката.
Досега се спроведени многу студии кои ги испитувале ефектите на силимаринот, вклучувајќи ја регенерацијата по оштетување од алкохол, благотворното дејство врз регулирањето на холестеролот, за време на трансплантацијата, кај инфекции со вирус на хепатитис итн.
Во 2003 година, во Хрватска, професорот Вучелиќ спроведе студија во која ги испитувал ефектите на силимаринот во текот на 14 недели, споредувајќи ги нивоата на ензимите на црниот дроб и нивото на холестерол пред, за време и по терапијата со силимарин. Како заклучок, пациентите кои користеле силимарин имале значително подобри вредности на ензимите на црниот дроб и холестеролот. Главен предуслов бил прекин на консумирањето алкохол, што секако мора да им се нагласи на пациентите кои се на терапија со силимарин.
Се препорачува терапијата да се започне со доза од 2 x 2 капсули, а потоа да се намали на 2 x 1 капсула, иако не се забележани несакани ефекти дури и со повеќекратни повисоки дози за време на студијата.
Пишува: Ивица Јендрашиќ, д-р мед.