Вирусниот хепатитис е група на заразни болести кои предизвикуваат воспалително заболување на црниот дроб кое може да биде акутно или хронично.
Кај акутниот хепатитис, болеста е краткотрајна, додека во хронична форма, болеста трае подолго од 6 месеци и може да предизвика трајни и штетни последици. Секоја година, 400 милиони луѓе ширум светот заболуваат од вирусен хепатитис, а 1,4 милиони луѓе умираат. Голем број луѓе не се свесни за својата инфекција со вирусен хепатитис бидејќи болеста може да помине со благи симптоми.
Вирусниот хепатитис е водечка причина за рак на црниот дроб и трансплантација на црн дроб во Европа. Вирусниот хепатитис се разликува според начинот на пренесување, начинот на кој го оштетува црниот дроб и ефектот врз телото. Распространети се низ целиот свет, но типовите А, Б и Ц сочинуваат 95% од случаите. Вирусите на хепатитис А и Е се пренесуваат орално, преку контаминирана храна и вода и се најчести во земјите со ниски хигиенски стандарди. Хепатитис А, кој се појавува само спорадично во Хрватска, се нарекува и „заразна жолтица“, т.е. болест на „валкани раце“, предизвикува акутна, минлива болест, додека други форми можат да предизвикаат и хронична болест на црниот дроб. Важно е да се напомене дека вирусните хепатитис Б и Ц, кои се пренесуваат преку заразена крв и телесни течности и често имаат благи симптоми, но кога ќе се претворат во хронична болест, можат да предизвикаат цироза и рак на црниот дроб.
Хепатитис А
Вирусот на хепатитис А (HAV) предизвикува акутно воспаление на црниот дроб. Најчесто е присутен во земји со ниски хигиенски и економски стандарди. Во Хрватска, се јавува во форма на спорадични епидемии. Предизвикува акутен хепатитис кој не напредува во хронична форма. Во случај на патување во земји каде што ризикот од инфекција со хепатитис е зголемен, се препорачува вакцинација и се избегнува консумирање на сирово овошје и зеленчук, вода и мраз од небезбедно потекло.
Хепатитис Б
Вирусот на хепатитис Б (HBV) предизвикува акутна или хронична инфекција на црниот дроб. Најчест е во Африка и Азија. Во Хрватска, инциденцата е ниска поради воведувањето на задолжителна вакцинација. Најчесто се пренесува преку крв или други телесни течности (плунка, сперма и вагинална течност) на заразено лице, а може да се пренесе од мајка на дете за време на породувањето. Заразените обично немаат симптоми, но може да се појават жолтица, темна урина, замор, гадење или повраќање и болки во стомакот. Кај мал број луѓе, хепатитисот Б може да предизвика хронично заболување на црниот дроб што може да доведе до развој на цироза и рак на црниот дроб. Третманот е симптоматски, а достапни се и антивирусни лекови кои можат да го забават развојот на цироза и да спречат појава на рак на црниот дроб.
Хепатитис Ц
Вирусот на хепатитис Ц (HCV) предизвикува акутно или хронично воспаление на црниот дроб. Постојат неколку генотипови кои се распространети низ целиот свет, а Хрватска има ниска инциденца на болеста. Хепатитисот Ц првенствено се пренесува преку крвта на заразено лице (преку влегување на заразена крв во крвотокот). Во ретки случаи, може да се пренесе сексуално, за време на незаштитен сексуален однос што вклучува крварење и за време на породување. Акутната фаза на инфекцијата се карактеризира со висока температура, замор, намален апетит, гадење, повраќање, болки во стомакот, темна урина, светла столица, болки во зглобовите и жолтица. Кај повеќе од 50% од пациентите, вирусот на хепатитис Ц развива хронична инфекција на црниот дроб, која во некои случаи доведува до цироза на црниот дроб, што го зголемува ризикот од откажување на црниот дроб или рак на црниот дроб. Употребата на антивирусни лекови е насочена кон искоренување на вирусот од телото, но оваа форма на терапија не е достапна за секого. Не постои вакцина за хепатитис Ц, па затоа е многу важно да се намали ризикот од заболување со избегнување на меѓусебно споделување игли кај зависници, како и други предмети за лична употреба, како што се четки за заби, грицкалки за нокти или жилети, со заразено лице. Исто така, препорачливо е да се избегнуваат тетоважи или пирсинг во неовластени салони.
Хепатитис Д
Вирусот на хепатитис Д (HDV) предизвикува акутно воспаление на црниот дроб или хронично воспаление на црниот дроб кај луѓе кои веќе се заразени со хепатитис Б. Хепатитисот Д се пренесува преку крв. Обично се јавува како блага болест, додека заедничката инфекција со хепатитис Б може да доведе до откажување на црниот дроб. Важно е да се вакцинирате против хепатитис Б за да се избегне комбинирана инфекција и да се следат сите мерки како за избегнување на инфекција со хепатитис Б.
Силимарин
Вирусот на хепатитис Е (HEV) предизвикува акутно или хронично воспаление на црниот дроб. Најраспространет е во Африка и Азија, додека се јавува спорадично во Хрватска. Хепатитисот Е се пренесува преку консумирање контаминирана храна и вода, контаминирани со измет и преку директен физички контакт со заразено лице. Исто така се нарекува „болест на валкани раце“. Симптомите на акутна инфекција со хепатитис Е обично се решаваат спонтано, но кај пациенти со ослабен имунитет, инфекцијата може да напредува во хронична и да доведе до ризик од развој на тешка цироза на црниот дроб. Поради недостаток на вакцина против хепатитис Е, важно е да се придржувате до хигиенски мерки, вклучително и редовно миење на рацете.
Хепатитисот Б и Ц се најчестите причини за хроничен хепатитис, кој се манифестира со нарушена функција на црниот дроб (видливо зголемување на ензимите на црниот дроб во крвта, потврдена цироза на црниот дроб), па затоа е важно да им се посочат на пациентите препарати кои помагаат во зачувувањето на функцијата на црниот дроб.
Силимарин (Silymarin) Белупо е хербален лек кој се користи за нарушувања на функцијата на црниот дроб. Содржи екстракт од растението млечен трн кој делува на клетките на црниот дроб така што го спречува врзувањето на токсините во хепаталните клетки, го намалува создавањето на воспалителни простагландини, го намалува оштетувањето на клетките на црниот дроб и придонесува за нивно обновување.
Она што го издвојува од другите додатоци во исхраната на база на млечен трн е тоа што има спроведено клиничко истражување со кое е гарантирана стандардизирана количина на активната супстанција за подобрување на функцијата на црниот дроб кај лица заболени од вирусен хепатитис.
Автор: д-р сци. Ивона Стипица Сафиќ, д-р мед., спец. по семејна медицина