Цироза на црниот дроб е сериозна хронична болест и е последна фаза од сите хронични заболувања на црниот дроб.
Црниот дроб е нашата најголема жлезда која има бројни улоги, обезбедува метаболизам на протеини, масти, јаглехидрати, витамини, минерали, хормони, учествува во транспортот и складирањето на крвта, го чисти телото од токсични и штетни супстанции, а воедно е и единствениот внатрешен орган кој може да се регенерира. Најчесто го игнорираме сè додека нешто сериозно не тргне наопаку.
Најчесто го поврзуваме како последица на прекумерна консумација на алкохол, но причината за цироза не е само алкохолот. Се јавува и како последица на хроничен хепатитис Б или Ц, како последица на болести на акумулација на железо – хемохроматоза, акумулација на бакар – Вилсонова болест, кај цистична фиброза.
Се карактеризира со дегенерација на клетките на црниот дроб, што резултира со формирање на фиброзни лузни и прогресивно влошување на функцијата на црниот дроб, формирање на асцит (течност во абдоменот) и крварење поради коагулопатија (нарушувања во процесот на згрутчување на крвта).
Како посебен пример, постои и примарна билијарна цироза, која е многу ретка и веројатно е автоимуна болест.
Неалкохолната масна болест на црниот дроб исто така, може да биде причина за цироза на црниот дроб. Поради разни штетни фактори, мастите се акумулираат во црниот дроб. Потоа имунолошкиот систем реагира со создавање воспалителен процес што на крајот доведува до формирање на сврзни лузни и нодули во црниот дроб. Така, од голем масен црн дроб станува мал црн дроб со лузни со отпорност на протокот на крв и намален број на здрави клетки на црниот дроб.
Цирозата е за жал многу честа појава во Хрватска и како таква претставува огромен социоекономски и јавноздравствен проблем.
Симптомите и знаците на цироза на црниот дроб можат да варираат, од неспецифични како што се општа лоша состојба, слабост, брз замор, губење на мускулна маса, благо покачена телесна температура и анорексија, до специфични знаци и симптоми како што се асцит (течност во абдоменот), хепатомегалија (зголемен црн дроб), спленомегалија (зголемена слезина), крварење од езофагеални варикси, разни знаци на кожата (spider nevusi, палмарен еритем, caput medusae, петехии, хематоми), иктерус (жолтица), опаѓање на влакната на градите, гинекомастија (зголемени гради), foetor hepaticus (карактеристичен непријатен здив), квалитативни нарушувања на свеста итн.
Развојот на компликации од цироза на црниот дроб е исто така најчеста причина за смрт кај пациенти со цироза.
Дијагнозата на болеста секогаш започнува со земање детална анамнеза и лабораториско тестирање. Понатаму, постојат радиолошки прегледи, абдоминален ултразвук како златен стандард и други радиолошки прегледи (МСКТ и МР), а достапни се и сцинтиграфија, биопсија на црниот дроб и ендоскопски прегледи.
Напредната цироза од сите причини се третира речиси исто.
Апсолутната апстиненција од алкохолни пијалоци и газирани пијалоци е од клучно значење бидејќи алкохолот ги влошува сите видови цироза. Вакцинацијата игра важна улога и кај сите пациенти кои не закрепнале од или не страдаат од вирусен хепатитис А и Б.
Се препорачува и посебен начин на исхрана, која се одредува индивидуално и најчесто вклучува ограничен внес на протеини, масна, пржена храна, големи количини кафе и намалување на дневниот внес на сол. Да се избегнува употреба на хепатотоксични лекови како што се нестероидни антиревматски лекови, кои може да доведат до сериозни компликации.
Терапијата со лекови вклучува одредени видови лекови кои спречуваат и третираат крварење од гастроинтестиналниот систем. Антибиотска профилакса е индицирана кај некои пациенти.
Хепатопротективни лекови како што е силимарин се користат во третманот како поддржувачка терапија.
Терминалната фаза на болеста успешно се третира со трансплантација на црн дроб.
Автор: Мирела Марковиќ, д-р мед., спец. по семејна медицина